1.Ուրվագծային կամ թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ հարևան երկրներն ու նրանց հետ ունեցած ՀՀ սահմանների երկարությունը:
| Պետություն (ժամ սլաքի ուղղությամբ) | Սահմանի երկարություն (կմ) |
| Թուրքիա | 280 |
| Ադրբեջան | 930 |
| Իրան | 42 |
| Վրաստան | 196 |
| Ընդամենը | 1448 |
2.Թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ տարածքի հեռավորությունը (ուղիղ գծով) Սև ծովից, Միջերկրական ծովից, Կասպից ծովից և Պարսից ծոցից:
Հայաստանի Հանրապետության պետական համակարգը և խորհրդանիշները/պատմել էջ 48-51/
ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
• Ա. Ահարոնյան • Ա. Մանուկյան • Ս. Շահումյան • Դ. Բեկ-Փիրումյան • Դրո • Մ. Սիլիկյան • Ա. Բեյ-Մամիկոնյան
• Անդրկովկասյան Սեյմ • Թ. Նազարբեկյան • Հ. Քաջազնունի • Ն. Աղբալան • Ա. Խատիսյան
| Անուն | Բնութագիր և Դերակատարում |
| Ա. Մանուկյան (Արամ Մանուկյան) | Հայ ազգային-քաղաքական և պետական գործիչ, ՀՅԴ անդամ։ Համարվում է ՀՀ հիմնադիրը, քանի որ մինչև կառավարության՝ Թիֆլիսից Երևան ժամանելը, որպես ներքին գործերի մինիստր, մեծ աշխատանք է կատարել կառավարման համակարգի ձևավորման և կարգուկանոնի հաստատման ուղղությամբ։ Նա նաև Վանի հերոսամարտի ղեկավարներից էր։ |
| Հ. Քաջազնունի (Հովհաննես Քաջազնունի) | Հայաստանի Առաջին Հանրապետության (ՀՀ) առաջին վարչապետ (1918-1919 թթ.), ՀՅԴ ականավոր գործիչ։ Մասնագիտությամբ ճարտարապետ էր։ |
| Ա. Խատիսյան (Ալեքսանդր Խատիսյան) | Հայ քաղաքական գործիչ, բժիշկ, ՀՀԴ անդամ։ Եղել է Թիֆլիսի քաղաքագլուխ (1910-1917 թթ.), այնուհետև ՀՀ արտաքին գործերի նախարար և ՀՀ վարչապետ (1919-1920 թթ.)։ Մասնակցել է Բաթումի պայմանագրի ստորագրմանը։ |
| Ն. Աղբալյան (Նիկոլ Աղբալյան) | Հայ գրականագետ, բանասեր, մանկավարժ և քաղաքական գործիչ, ՀՅԴ անդամ։ Եղել է ՀՀ խորհրդարանի անդամ, իսկ 1919-1920 թթ.՝ ՀՀ կրթության նախարար։ |
| Թ. Նազարբեկյան (Թովմաս Նազարբեկյան) | Ռուսական բանակի հայազգի գեներալ, Առաջին աշխարհամարտի հերոս։ 1918 թվականից եղել է Հայկական կորպուսի հրամանատարը, իսկ 1919 թվականից՝ վերակազմավորված ՀՀ բանակի գլխավոր հրամանատարը (գեներալ-գնդապետ)։ |
| Մ. Սիլիկյան (Մովսես Սիլիկյան) | Հայ ռազմական գործիչ, գեներալ-մայոր։ Եղել է ՀՀ բանակի դիվիզիայի հրամանատար (1918 թ. ամառ)՝ նշանակվելով Բաթումի պայմանագրի սահմանափակումներից հետո։ Նա մեծ դերակատարություն է ունեցել Մայիսյան հերոսամարտերում։ |
| Դ. Բեկ-Փիրումյան (Դանիել Բեկ-Փիրումյան) | Հայ նշանավոր ռազմական գործիչ, գեներալ-մայոր։ Եղել է Սարդարապատի ճակատամարտի գլխավոր հրամանատարներից մեկը և ազգային հերոս։ |
| Դրո (Դրաստամատ Կանայան) | Հայ ազգային-ազատագրական շարժման ակնառու գործիչ, ՀՀ բանակի հրամանատարներից, ՀՅԴ անդամ։ Զբաղեցրել է բարձր պաշտոններ, ունեցել մեծ դերակատարում Մայիսյան հերոսամարտերի և Զանգեզուրի պաշտպանության գործում։ |
| Ս. Շահումյան (Ստեփան Շահումյան) | Բոլշևիկյան կուսակցության և խորհրդային պետության ականավոր գործիչ, մարքսիստ տեսաբան։ Եղել է Կովկասի գործերի ժամանակավոր արտակարգ կոմիսար և Բաքվի ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահը։ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության գաղափարական և քաղաքական հակառակորդներից էր։ |
| Ա. Ահարոնյան (Ավետիս Ահարոնյան) | Հայ քաղաքական և հասարակական գործիչ, գրող, ՀՅԴ անդամ։ Եղել է ՀՀ պատվիրակության ղեկավարը Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսում և եղել է բանակցող կողմ Անդրկովկասյան Սեյմի ժամանակ։ |
| Ա. Բեյ-Մամիկոնյան | Հայ զինվորական գործիչ, Ղարաքիլիսայի ճակատամարտի հրամանատարներից մեկը (1918 թ. մայիս)։ |
ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Նկարագրի՛ր ՀՀ կառավարման համակարգը, բանակն ու խորհրդանիշները: Հաջորդականությամբ թվարկի՛ր ՀՀ վարչապետերի անունները:
Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունը խորհրդարանական հանրապետություն էր, որտեղ իշխանությունը տարանջատված էր երեք ճյուղերի (գործադիր, օրենսդիր, դատական)։
Գործադիր իշխանությունը պատկանում էր Նախարարների (մինիստրների) խորհրդին։ Երկրի ամենաբարձր պաշտոնյան վարչապետն էր։
Բանակը
Պետական Խորհրդանիշները
Պետական Դրոշ
Պետական դրոշը սահմանվել է 1918 թվականի օգոստոսին։ Այն եռագույն դրոշ էր, որի գույներն ունեին հետևյալ խորհրդածությունը.նի օգոստոսին։ Այն եռագույն դրոշ էր, որի գույներն ունեին հետևյալ խորհրդածությունը.
Պետական Օրհներգ
Պետական օրհներգն էր «Մեր հայրենիք» հայրենասիրական երգը։
Զինանշան
Պետական զինանշանը կառավարության կողմից հաստատվել է 1920 թվականի հուլիսին։
բ. Բացատրի՛ր։ Քանի՞ խորհրդարան է գումարվել ՀՀ-ում,
ի՞նչպես են դրանք ձևավորվել:
ՀՀ գոյության ընթացքում գումարվել է երկու գումարման խորհրդարան։
Առաջին Խորհրդարանը
Առաջին խորհրդարանը ձևավորվել է Հայոց ազգային խորհրդի հիմքի վրա՝ պատմական պայմանների բերումով։ Նրան համամասնորեն գումարվել են կուսակցությունների (ՀՅԴ, ՀԺԿ, Սոց.-հեղ., Սոց.-դեմ.) և հանրապետության ազգային փոքրամասնությունների (թուրք-թաթար, եզդի, ռուս) ներկայացուցիչներ։
Երկրորդ Խորհրդարանը
Երկրորդ խորհրդարանը ձևավորվել է ընտրությունների միջոցով, որոնք Հայաստանի Հանրապետությունում կազմակերպված առաջին ընտրություններն էին։ Այն ձևավորվել է կուսակցական (համամասնական) սկզբունքով, ընդհանուր, հավասար, ուղղակի, գաղտնի քվեարկության իրավունքների հիման վրա։ Ընտրություններին մասնակցելու իրավունք ունեին 20 տարին լրացած քաղաքացիները՝ առանց ազգային, կրոնական, սեռային խտրականության և նյութական ցենզի։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ գործառույթներ են իրականացրել ՀՀ
կառավարությունը, խորհրդարանը և դատարանները
Կառավարության (Գործադիր Իշխանություն) Գործառույթները
Խորհրդարանի (Օրենսդիր Իշխանություն) Գործառույթները
Դատարանների (Դատական Իշխանություն) Գործառույթները
ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ընդհանրացրո՛ւ։ Համեմատի՛ր Հայաստանի առաջին
և ներկայիս հանրապետությունների կառավարման
համակարգերը:
ՀՀ Առաջին և Ներկայիս Հանրապետությունների Համեմատություն
Ե՛վ Առաջին, և՛ Ներկայիս (Երրորդ) Հանրապետություններն ունեն իշխանության տարանջատում երեք ճյուղերի (գործադիր, օրենսդիր, դատական)։ Առաջին Հանրապետությունը գործում էր որպես խորհրդարանական հանրապետություն, որտեղ վարչապետը երկրի ամենաբարձր պաշտոնյան էր, իսկ Խորհրդարանն ընտրում էր կառավարությանը։ Ներկայիս Հայաստանը, 2015 թվականի սահմանադրական փոփոխություններից հետո, նույնպես հանդիսանում է խորհրդարանական հանրապետություն, որտեղ գործադիր իշխանությունը պատկանում է Կառավարությանը, և վարչապետը համարվում է պետության գլուխը։ Սակայն Առաջին Հանրապետության համակարգն իր ինստիտուտների ձևավորման առումով գտնվում էր սկզբնական փուլում, իսկ ներկայիս համակարգը հիմնված է առավել ամրագրված և զարգացած ժողովրդավարական սկզբունքների վրա։
2. Գնահատի՛ր։ Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ ՀՀ պետական կառավարման համակարգն ու բանակը հայոց պետականության շարունակականությունը ապահովելու գործում:
ՀՀ պետական կառավարման համակարգն ու բանակը կենսական նշանակություն ունեցան հայոց պետականության շարունակականությունն ապահովելու գործում։
Այս երկու կառույցների համատեղ գործունեության շնորհիվ հայերը կարողացան աննախադեպ մեծ ընդմիջումից հետո վերստեղծել իրենց պետականությունը և դնել ապագա պետական կազմավորումների (ՀԽՍՀ, Երրորդ ՀՀ) հիմքը։
3. Մեկնաբանի՛ր։ Ինչո՞վ է առանձնանում Արամ Մանուկյանի գործունեությունը և ինչու՞ են նրան համարում Հայաստանի առաջին Հանրապետության հիմնադիր։
Արամ Մանուկյանի գործունեությունը առանձնանում է իր որոշիչ և կազմակերպչական դերակատարմամբ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության կայացման ամենասկզբնական փուլում։
Առաջադրանք 2
Հանրապետության հասարակական-քաղաքական կյանքը: Բոլշևիկների պետական հեղաշրջման փորձը: Թուրք-թաթարների ապակայունացնող դերի հաղթահարումը/ պատմել էջ 52-53/
Պատասխանել հարցերին
ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
• ՀՅԴ • ՀԺԿ • Պողոս Նուբար • բոլշևիկ • մենշևիկ • Արմենկոմ • խռովություն • Սեպուհ
| Անուն/Կուսակցություն | Բնութագիր և Դերակատարում |
| ՀՅԴ (Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն) | Ամենազդեցիկ քաղաքական ուժը հայ իրականության մեջ 19-րդ դարի վերջերից։ Եղել է կառավարող հիմնական քաղաքական ուժը և պատասխանատուն ՀՀ գոյության շրջանում։ Հանդես էր գալիս ազգային պետության պաշտպանության ու զարգացման դիրքերից։ |
| ՀԺԿ (Հայ Ժողովրդական Կուսակցություն) | Ազատական գաղափարներ դավանող քաղաքական ուժ։ Հավակնում էր ՀՅԴ-ից վերցնել երկրի կառավարման ղեկը։ 1918 թ. նոյեմբերից մինչև 1919 թ. հունիսը ՀՅԴ-ի հետ ձևավորել է կոալիցիոն կառավարություն։ |
| Ռամկավարներ (ՀՍՌԿ) | Հիմնականում արևմտահայ գաղթականների միջավայրում գործող կուսակցություն (Հայ սոցիալ-դեմոկրատ ռամկավար կուսակցություն)։ Գտնվում էր Պողոս Նուբարի ազդեցության ոլորտում։ |
| Հնչյակներ | Քաղաքական ուժ, որը Հանրապետությունում ուներ ավելի համեստ դերակատարություն։ |
| Բոլշևիկ | Հայաստանի համար վտանգ ներկայացնող քաղաքական ուժ։ Ուներ բացասական վերաբերմունք հայոց պետության, անկախության նկատմամբ, ֆինանսավորվում և հրահանգներ էր ստանում Ռուսաստանից։ Կազմակերպել է 1920 թ. մայիսյան պետական հեղաշրջման փորձը։ |
| Մենշևիկ | Հայաստանի համար վտանգ ներկայացնող քաղաքական ուժ։ Ուներ բացասական վերաբերմունք հայոց պետության, անկախության նկատմամբ, ֆինանսավորվում և հրահանգներ էր ստանում Ռուսաստանից։ Կազմակերպել է 1920 թ. մայիսյան պետական հեղաշրջման փորձը։ |
| Պողոս Նուբար | Հայ ազգային-քաղաքական գործիչ, Եգիպտոսի հայ համայնքի ղեկավար։ Գտնվում էր ՀԺԿ-ի և Ռամկավարների (ՀՍՌԿ) վրա ազդեցության ոլորտում։ Հայտնի է որպես Հայոց ազգային պատվիրակության ղեկավար Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսում։ |
| Սեպուհ (Արշակ Ներսիսյան) | Հայդուկապետ, որի գլխավորած զորամասերը վճռական դեր կատարեցին՝ ճնշելով հայ բոլշևիկների կողմից 1920 թ. մայիսին կազմակերպված պետական հեղաշրջման փորձը։ |
Հասկացություններ
| Հասկացություն | Բացատրություն |
| Արմենկոմ (Հայաստանի կոմիտե) | Հայ բոլշևիկների կուսակցական ղեկավար մարմինը, որը ստեղծվել է 1919 թ. սեպտեմբերին։ Այն 1920 թ. հունվարին որոշում է կայացրել զենքի միջոցով իշխանությունը վերցնելու մասին։ |
| Խռովություն | Բառարանային սահմանմամբ՝ քաղաքական բողոքի արտահայտման ապօրինի, բավարար հիմնավորում չունեցող ձև։ Տեքստում այն օգտագործվում է 1920 թ. մայիսին բոլշևիկների և ՀՀ տարածքում գործող թուրք-թաթարների կողմից կազմակերպված ապակայունացնող ապստամբությունները նկարագրելու համար։ |
ՀԻՄՆԱԿԱՆ
ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Մատնանշի՛ր, թե ՀՀ-ում գործող կուսակցություններից որոնք էին պաշտպանում անկախ պետականության գաղափարը, իսկ եղածներից ո՞րն էր հատկապես բռնել կտրուկ հակապետական դիրք և ձգտում էր ամեն կերպ Հայաստանը
կրկին կցել Ռուսաստանին:
ՀՀ-ում գործող կուսակցությունները, որոնք պաշտպանում էին անկախ պետականության գաղափարը, հետևյալն էին.
Կտրուկ հակապետական դիրք բռնած և Հայաստանը Ռուսաստանին կցել ձգտող կուսակցությունը
Ի՞նչ ընթացք ունեցան
թաթարական և բոլշևիկյան խռովությունները:
Թաթարական և բոլշևիկյան խռովությունները լրջորեն սասանեցին ՀՀ ներքաղաքական կյանքը, բայց ի վերջո ճնշվեցին։
ՀՀ կառավարությունը, ձեռնարկելով վճռական քայլեր (ինչում կարևոր դեր ունեցավ Ռուբեն Տեր-Մինասյանը), կարողացավ ճնշել այդ խռովությունների մեծ մասը արդեն 1920 թվականի ամռանը։
բ. Բացատրի՛ր։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված ՀՅԴ առաջատար դիրքը ՀՀ հասարակական-քաղաքական կյանքում:
ՀՅԴ-ն Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ժամանակ ամենաուժեղ կուսակցությունն էր, քանի որ նա արդեն 19-րդ դարից ուներ մեծ ազդեցություն հայերի շրջանում։ Անկախությունից հետո ՀՅԴ-ն դարձավ գլխավոր կառավարող ուժն ու պատասխանատուն։ Նա միակ մեծ կուսակցությունն էր, որը հստակ պաշտպանում էր ազգային պետությունը և անկախության գաղափարը։ Մյուս կուսակցությունները կամ թույլ էին, կամ էլ, ինչպես բոլշևիկները, դեմ էին Հայաստանի անկախ պետությանը։
գ. Վերլուծի՛ր։ Ովքե՞ր էին կովկասյան թաթարները և
ի՛նչ նպատակներ էին հետապնդում Հայաստանում։
Կովկասյան թաթարները այն մուսուլման բնակիչներն էին, որոնք ապրում էին Հայաստանի որոշ տարածքներում (օրինակ՝ Նախիջևանում կամ Զանգեզուրում)։
Նրանց նպատակն էր.
ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ
ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ դեր ունեին Թուրքիան և Ադրբեջանը թաթարական խռովությունների կազմակերպման գործում:
Թուրքիան և Ադրբեջանը շատ կարևոր և բացասական դեր ունեին թաթարական խռովությունների կազմակերպման գործում։
Այսպիսով, Թուրքիան ապահովում էր ղեկավարումը և ռազմական կազմակերպումը, իսկ Ադրբեջանը՝ ֆինանսական միջոցները՝ նպատակ ունենալով ներսից կազմալուծել Հայաստանի Հանրապետությունը։
2. Ընդհանրացո՛ւ։ Թվարկի՛ր և պարզաբանի՛ր ՀՀ հասարակական-քաղաքական կյանքի հիմնական մարտահրավերներն ու սպառնալիքները:
ՀՀ հասարակական-քաղաքական կյանքի հիմնական դժվարություններն ու վտանգները (մարտահրավերները) երկու մեծ խնդիր էին։
1. Քաղաքական Խնդիրները (Ներքին)
Մարտահրավեր: Կուսակցությունները թույլ էին կամ կապված էին ուրիշ երկրների հետ։ Շատ քաղաքական ուժեր Հայաստանում նոր էին սկսում ձևավորվել, և նրանց ծրագրերը պետք է հարմարեցվեին նոր պետությանը։
Սպառնալիք: Կային ուժեր, հատկապես բոլշևիկները, որոնք դեմ էին Հայաստանի անկախությանը, ֆինանսավորվում էին Ռուսաստանից և փորձեցին զենքով իշխանությունը վերցնել (1920 թ. մայիսյան հեղաշրջում)։
2. Թուրք-թաթարական Խռովությունները (Արտաքին ազդեցությամբ)
Սպառնալիք: ՀՀ տարածքում ապրող թուրք-թաթարները (այսօր՝ ադրբեջանցիներ) դեմ էին անկախությանը և կազմակերպում էին զինված ապստամբություններ։
Նպատակ: Նրանք ցանկանում էին երկիրը ներսից քանդել, փակում էին ճանապարհները և ուզում էին ստեղծել իրենց փոքր իշխանությունները։ Այս խռովություններին աջակցում էին Թուրքիան (ռազմական ղեկավարությամբ) և Ադրբեջանը (փողով)։
3. Գնահատի՛ր: Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ 1920 թ.
մայիսին բոլշևիկների կազմակերպած պետական
հեղաշրջման փորձը ՀՀ հասարակական-քաղաքական կյանքում:
1920 թվականի մայիսին բոլշևիկների կազմակերպած պետական հեղաշրջման փորձը շատ ծանր հետևանքներ ունեցավ ՀՀ հասարակական-քաղաքական կյանքում:
NEF New_English_File_Intermediate, Student’s Book
Answer the questions in written form /slide 11, Do you like sport?
| Номер вопроса | Правильный ответ |
| 1 | c |
| 2 | a |
| 3 | b |
| 4 | b |
| 5 | b |
| 6 | a |
| 7 | a |
| C | Yes, I agree. |
Text 1
Text 2
Text 3
They discovered that he had changed the electronic part of his sword.
Boris Onischenko competed against Jim Fox.
Boris won but Jim Fox protested.
The Olympic officials examined Boris’s sword.
Writing My favorite sport, sports club in our school.
My Favorite Sport
My favorite sport is football. My favorite football club is FC Barcelona, and my favorite player is Lionel Messi. He is my idol and the GOAT.
I like sports because they make me feel strong and confident. I enjoy practicing martial arts, such as karate, taekwondo, and boxing. These sports help me learn discipline, patience, and self-control. Sometimes I also go to the gym to stay healthy and fit.
At my school, there are sports clubs, but they do not have official names. They are more like groups where students can train together and support each other. I like being part of these groups because they make practicing sports more fun and motivating.
For me, sport is not only about winning or competing. It is about learning new skills, improving myself, and feeling proud of what I can do. It is a way to challenge myself and stay active. Sport also inspires me to work harder and never give up, just like my favorite player, Messi.
Overall, sport is very important in my life. It helps me stay healthy, happy, and motivated every day. I enjoy every moment I spend training and improving my abilities.
NEF Reading Famous Cheating Moments in Sport slide 9
Text 1
Text 2
Text 3
NEF Vocabulary Sport slide 146, ex-es 1 a,b, 2 a,b,c
1a. Food
2. Food adjectives
3a. Table items (numbers on the photo)
3b. Food pictures (numbers 11–16)
11. fried eggs
12. boiled rice
13. baked potatoes
14. grilled sausages
15. steamed vegetables
16. roast chicken
I think that money cannot buy happiness, because real happiness is love, family, and trust — and none of these things can be bought with money.
If I had a million dollars, I wouldn’t really need that much, but of course, I wouldn’t say no to it. I would share some of the money with my parents and buy presents for my relatives.
I think the best things in life are free. You can go to cool attractions or have fun parties, but without your friends or family, it’s not the same.
I’m the kind of person who can save money if I really need something important. But if I don’t need anything special, I prefer to spend money on fun things or shopping with friends.
Money is important, but it’s not the most important thing in life. People need money, but they shouldn’t depend on it too much.
Destination B1, slide 31, ex-es A, B, C, D, E, F
New_English_File_Intermediate
Vocabulary Money slide 148, ex-es 1,2,3
NEF Student’s Book Reading My Life Without Money slide 23 / Write down all the unknown words and learn., be ready to discuss in class.
Writing Choose one of the topics and comment on “Money makes the world go round”
“Can money buy happiness?”
“Imagine you have won a million dollars. Who will you tell? What will you do with the money?”
“How important is money to you?”
“Do you agree with the idiom that, “a fool and his money are easily parted?”
“How often do you think about money? Is money a stressful part of life?”
”Which do you enjoy more: earning money or spending money?”
” The best things in life are free
2. On Tuesday, she is going shopping with Mum.
3. On Wednesday, she is catching the train to Brighton.
On Thursday, she is spending the day with Charlie in Brighton.
On Friday, she is catching the train home at 10 am.
On Saturday, she is working at Dad’s shop all morning.
2. I’m sure we will find your bag soon. Where did you last see it?
3. Will you lend me some money until Saturday?
4. Everything on the menu looks delicious! Erm … I will have Chicken Kiev, please.
5. I will take you to the bus station, if you like.
6. One day, people will live on Mars in special buildings.
7. No, there won’t be any problems with delivering your new furniture next week.
8. Shall we come at six to help you get things ready for dinner?
2. Rick and Mark are going to start going to the gym twice a week.
3. Is Lauren going to tell her mum about what happened?
4. I am going to look on the Internet for information about snowboarding.
5. No, Nadine isn’t going to invite everyone from class—just her close friends.
6. Is Harry going to be ready on time or not?
7. Careful! You are going to break something with that ball! Go outside!
8. I am going to lie down for half an hour. Call me at six o’clock.
I’m so excited about my holiday! My plane (1) leaves the airport here at nine o’clock and we (2) arrive in Paris two hours later. We then (3) take the train from the airport to the city. We’ll have a great week, and then we (4) come back on the 17th. I can’t wait!
| un- | dis- | in- / im- / ir- |
| unambitious | dishonest | imaginative |
| unfriendly | disorganized | unimaginative |
| unkind | disloyal | impatient |
| unorganized | disreliable | irresponsible |
| unreliable | dissociable | insensitive |
| unresponsible | dissatisfied | insociable |
| unselfish | disrespectful | intidy |
| unsensitive | disobedient | immature |
| unsociable | disagreeable | incorrect |
| untidy | illogical | |
| irregular |
Առաջադրանք 1
Հայոց ցեղասպանության հետևանքները և դատապարտումը/ էջ 32-38 պատմել, առաջադրանքները ՝գրավոր/
ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Սփյուռք – Հայ ժողովրդի այն մասն է, որը ցեղասպանությունից և հետագա պատերազմներից հետո ստիպված է եղել հեռանալ հայրենիքից և բնակվել տարբեր երկրներում։ Սփյուռքը պահպանում է հայ մշակույթը, լեզուն և ինքնությունը։
Ցեղասպանություն – Մարդկային որևէ խմբի (ազգային, կրոնական, էթնիկ) կանխամտածված և կազմակերպված ոչնչացում։ Հայոց ցեղասպանությունը առաջին լայնածավալ ցեղասպանությունն էր 20-րդ դարում։
Յակոբ Կյունցլեր – Շվեյցարացի բժիշկ և միսիոներ, ով Հայոց ցեղասպանության տարիներին փրկել է հազարավոր հայ որբերի՝ կազմակերպելով նրանց բուժօգնությունն ու ապաստանը։
Կարեն Եփփե – Դանիացի մարդասեր և միսիոներ, ով աշխատել է սիրիացի և հայկական որբերի հետ՝ փրկելով նրանց ցեղասպանությունից հետո։
Ռաֆայել Լեմկին – Լեհ իրավաբան, որը ուսումնասիրելով Հայոց ցեղասպանությունը, ստեղծեց և առաջարկեց «ցեղասպանություն» տերմինը, որը հետագայում դարձավ միջազգային իրավունքի հասկացություն։
Յակոբ Զարոբյան (Յ. Զարոբյան) – Խորհրդային Հայաստանի կոմկուսի առաջին քարտուղարներից մեկը, ով մեծ դեր է խաղացել Հայոց ցեղասպանության 50-րդ տարելիցի նշման կազմակերպման գործում՝ 1965 թ․։
Ցեղասպանության զոհերի սրբադասում – Հայ Առաքելական եկեղեցու որոշմամբ՝ 2015 թ․ Հայոց ցեղասպանության բոլոր զոհերը հռչակվեցին սրբեր՝ ի նշան նրանց անմեղ զոհաբերության և հավատի պահպանման։
Եղբայրական օգնության կոմիտե – Կազմակերպություն, որը ստեղծվել էր ցեղասպանությունից փրկվածներին և որբերին օգնություն ցուցաբերելու նպատակով՝ սնունդ, հագուստ և բժշկական խնամք ապահովելով։
Ուրուգվայ – Առաջին երկիրն էր աշխարհում (1965 թ․), որը պաշտոնապես ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը՝ կարևոր քայլ անելով միջազգային ճանաչման գործում։
Հռոմի պապ – Կաթոլիկ եկեղեցու առաջնորդը։ Բազմաթիվ անգամներ նա հրապարակավ դատապարտել է Հայոց ցեղասպանությունը՝ այն անվանելով «20-րդ դարի առաջին ցեղասպանություն»։
Եվրախորհրդարան – Եվրոպական միության օրենսդիր մարմինն է, որը 1987 թ․ ընդունեց Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձև՝ կոչ անելով Թուրքիային ընդունել իր պատմական պատասխանատվությունը։
Հայոց ցեղասպանության հետևանքով զոհվեց մեկուկես միլիոն հայ։ Հայ ժողովուրդը կորցրեց իր պատմական հայրենիքի մեծ մասը, ավերվեցին եկեղեցիներ, դպրոցներ, մշակութային արժեքներ։ Բազմաթիվ հայեր դարձան գաղթականներ և ստեղծեցին Սփյուռքը։ Ծանրագույն հետևանքը հայ ժողովրդի հայրենազրկումն էր և պետականության կորուստը։
Միսիոներները, ինչպես Յակոբ Կյունցլերն ու Կարեն Եփփեն, հանդես եկան անշահախնդիր մարդասիրությամբ։ Նրանք փրկեցին հազարավոր հայ որբերի, կազմակերպեցին ապաստարաններ և դպրոցներ։ Նրանց գործունեությունը դարձավ մարդկային բարության ու խղճի խորհրդանիշ։
Հայ Առաքելական եկեղեցին ցեղասպանությունից հետո կարևոր դեր ունեցավ փրկվածների հոգևոր և նյութական աջակցման գործում։ Այն ստեղծեց որբանոցներ, դպրոցներ և հուշահամալիրներ, իսկ 2015 թ․ սրբադասեց բոլոր զոհերին՝ հավերժացնելով նրանց հիշատակը։
Առաջադրանք 2
Ամփոփում
«Հայոց ցեղասպանության քաղաքականության ծագումը, ընթացքը և հետևանքները XX դարի սկզբին՝ Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների համատեքստում»
Սեպտեմբեր ամսվա ամփոփում
ՍԵպտեմբերի 6-10, առաջադրանք, 9-րդ դասարան
Սեպտեմբերի 14-20-ը, առաջադրանք, 9-րդ դաս.
Սեպտեմբերի 1-5
Հիմնավորում
Ցեղասպանությունը մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն է, որովհետև այն ոչ միայն վերացնում է մարդկանց ֆիզիկապես, այլև փորձում է ոչնչացնել ամբողջ մշակույթ, լեզու, հավատք և հիշողություն։ Հայոց ցեղասպանությունը հենց այդպիսի օրինակ է․ այն ծրագրված էր ամբողջ ազգի ոչնչացման նպատակով՝ առանց տարիքային կամ սեռական տարբերության։
Արժևորում
Ցեղասպանության 50-րդ տարելիցի միջոցառումները (1965 թ․) մեծ նշանակություն ունեցան, որովհետև դրանց ժամանակ հայ ժողովուրդը բարձրաձայնեց իր պատմական ճշմարտությունը։ Երևանում անցկացվեցին համաժողովներ, կառուցվեց Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը, և հարցը կրկին դարձավ միջազգային ուշադրության առարկա։
Համեմատում
Անտանտի պետությունները (Ֆրանսիա, Ռուսաստան, Մեծ Բրիտանիա) դատապարտեցին Օսմանյան կառավարության գործողությունները և խոստացան պատասխանատվություն պահանջել։ Իսկ Եռյակ դաշինքի պետությունները (Գերմանիա, Ավստրո-Հունգարիա, Իտալիա) լռությամբ աջակցեցին Օսմանյան իշխանություններին, քանի որ նրանց դաշնակից էին։ Այս տարբերությունը պայմանավորված էր քաղաքական դաշինքներով և պատերազմական շահերով։
Առաջադրանք 1
«Իմ արժեքներն ու ակնկալիքները նոր ուսումնական տարում»
1. Ի՞նչը քեզ համար ամենակարևորն է դպրոցում սովորելիս․ գիտելիք, ընկերություն, արդարություն, հաջողություն, ստեղծագործականություն, թե՞ ուրիշը։
Ես շատ կարևորում եմ, նախ՝ հարգանքը դպրոցում միմյանց հանդեպ, հետո՝ ուսումը։ Գիտելիքը ամենակարևոր բաներից է, բայց նաև չեմ մոռանում, որ ամենալավ ու ամենահավատարիմ ընկերներն դպրոցում եմ հանդիպել։
2. Ի՞նչ արժեք ես ամենից շատ գնահատում քո դասընկերների մեջ (օր.՝ անկեղծություն, փոխօգնություն, հարգանք)։
Ես ամենից շատ գնահատում եմ հարգանքը և անկեղծությունը։ Ամենակարևորներից են նաև հավատարմությունն ու իրար աջակցելը։
3. Որոնք են այն հանգամանքները, որոնք քեզ խանգարում են լավ սովորել կամ կենտրոնանալ։
Երբեմն հոգնած եմ լինում դպրոցից հետո, և դժվար է միանգամից կենտրոնանալ։ Նույնպես աղմուկը կամ նյարդայնացնող ձայները կարող են խանգարել։
4. Ի՞նչ կուզեիր, որ դպրոցը կամ դասերը քեզ ավելի շատ տային այս տարի։
Կուզեի, որ դպրոցը ավելի շատ ուշադրություն դարձներ ստեղծագործական և հետաքրքիր դասերին։ Նաև կուզեի, որ հեռավար ուսուցման մեջ էլ մտցնեին ծրագրավորման և դիզայնի դասաժամեր։
5. Ինչպե՞ս ես պատկերացնում «լավ դասարանը»․ ի՞նչ որակներ պետք է ունենա դասարանը որպես թիմ։
Լավ դասարանը այն է, որտեղ բոլորը հարգում են իրար, հավատարմությամբ և պատրաստակամությամբ աջակցում միմյանց։ Եթե բոլորը լինեն մի բուռնքի պես միավորված, ապա ամբողջ դասարանը կհասնի մեծ հաջողությունների։
6. Որոնք են այն երեք հմտությունները, որ կուզեիր զարգացնել այս ուսումնական տարում (օր.՝ քննադատական մտածողություն, թիմային աշխատանք, հանրային խոսք, պատմական վերլուծություն)։
Կուզեի զարգացնել քննադատական մտածողությունը, թիմային աշխատանքը և հանրային խոսքը։ Դրանք կարևոր հմտություններ են, որոնք պետք են թե՛ դպրոցում, թե՛ ապագայում։
7. Ի՞նչ գիտելիք կամ թեմա է քեզ առավել հետաքրքիր պատմության մեջ, որ կուզեիր խորացնել։
Ինձ շատ է հետաքրքրում միջնադարյան Եվրոպայի պատմությունը և գիտության զարգացումը այդ ժամանակներում։ Կուզեի ավելի խորանալ այդ շրջանի հայտնագործությունների և մշակույթի մեջ։
8. Կուզե՞իր մասնակցել նախագծային աշխատանքների (օր.՝ փոքր հետազոտություն, ներկայացում, թիմային նախագիծ)․ ինչ թեմայով։
Այո՛, կուզեի մասնակցել թիմային նախագծի, օրինակ՝ տեխնոլոգիաների ազդեցության մասին կրթության վրա կամ պատմության մեջ մեծ գիտնականների դերի մասին։
9. Եթե ուսումնական տարվա վերջում նայես հետ՝ ի՞նչ կուզեիր ասել․ «Ես կարողացա․․․»։
Ես կարողացա դառնալ ավելի կազմակերպված, վստահ և լավ սովորող աշակերտ։ Կարողացա հասնել այն նպատակներին, որոնք տարեսկզբին դրել էի իմ առաջ։
10. Ի՞նչն է քեզ ամենից շատ մոտիվացնում սովորել․ գնահատականը, ուսուցչի ու ծնողների կարծիքը, անձնական հետաքրքրությունը, թե՞ ապագայի մասնագիտության մասին պատկերացումը։
Ամենից շատ ինձ մոտիվացնում է իմ անձնական հետաքրքրությունը և ապագայի մասնագիտության մասին պատկերացումը։ Ես ուզում եմ սովորել, որպեսզի հասնեմ իմ երազանքներին՝ IT և դիզայնի ոլորտում հաջողելու համար։
Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել դասագիրքը/ հղումը կցված է/:
Հայոց ցեղասպանության քաղաքականության սկիզբը Օսմանյան կայսրությունում-
1.ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Աբդուլ Համիդ II – Օսմանյան սուլթան (1876–1909), հայերի նկատմամբ բռնությունների գլխավոր պատասխանատուն։
«Համիդիե» – Սուլթանի ստեղծած քրդական հեծյալ զորախմբեր, որոնք մասնակցում էին հայերի վրա հարձակումներին։
Պանիսլամիզմ – Քաղաքական գաղափար, որը միավորում էր բոլոր մահմեդականներին թուրքական իշխանության տակ։
Կարին (Էրզրում) – Արևմտյան Հայաստանի քաղաք, բռնությունների և հայ ապստամբությունների կենտրոն։
Սասուն – Տարածաշրջան, որտեղ հայերը դիմադրություն ցույց տվեցին Օսմանյան բանակին 1894 թ.։
Վան – Հայաբնակ քաղաք, հայտնի Վանի ինքնապաշտպանությամբ 1896 թ.։
Զեյթուն – Հայկական համայնք, որտեղ տեղի ունեցան հայերի հերոսական դիմադրություններ։
Կ. Պոլիս (Կոստանդնուպոլիս) – Օսմանյան մայրաքաղաքը, հայկական մշակութային և քաղաքական կյանքի կենտրոն։
Տրապիզոն – Սևծովյան քաղաք, որտեղ բնակչության մեջ եղել են հայ համայնքներ, իրականացվել են բռնություններ։
Մեծն Մուրադ – Հայ հեղափոխական գործիչ, մասնակցել է Սասունի ապստամբությանը։
Զեքի բեյ – Օսմանյան բանակի հրամանատար, մասնակցել է հայերի դեմ գործողություններին Սասունում։
Գում Գափու – Կ. Պոլսի հատված, որտեղ տեղի ունեցան ցույցեր և ընդվզումներ։
Բաբ Ալի – Օսմանյան կառավարության նստավայր Կ. Պոլսում։
Աղասի – Հայ ազատամարտիկ, Զեյթունի ապստամբության ղեկավարներից մեկը։
Նազարեթ Չավուշ – Հայ ազատամարտիկ, մասնակցել է Վանի և Զեյթունի ինքնապաշտպանություններին։
Սանդուխ – Հայ հեղափոխականների գաղտնի ֆոնդ՝ զենքի և կազմակերպչական գործերի համար։
Էդհեմ փաշա – Օսմանյան պաշտոնյա, մասնակցել է հայկական ապստամբությունների ճնշմանը։
Մկրտիչ Ավետիսյան – Հայ հեղափոխական, Սասունի ապստամբության առաջնորդներից։
Վարդան – Հայ ազատամարտիկ, մասնակցել է Զեյթունի և Վանի պայքարներին։
Խանասոր – Տարածք Վանի նահանգում, որտեղ հայ fedayi-ները հաղթանակ տոնեցին քուրդ խմբերի վրա 1897 թ.։
«Դեղին գիրք» – Ֆրանսիայի հրատարակած փաստաթղթերի ժողովածու, որը ներկայացնում էր Օսմանյան կայսրությունում հայերի նկատմամբ իրականացված բռնությունները։
2.ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Նախապատրաստական քայլերը և «Համիդիե»-ի ստեղծումը
բ. Զեյթունի ինքնապաշտպանության հաղթանակին նպաստած քայլերը
գ. Վանեցիների զենքերը վայր դնելը և գնահատականը
Ընդհանուր առմամբ, որոշումը կարելի է համարել ճիշտ՝ հաշվի առնելով մեծաթիվ խաղաղ բնակիչների կյանքի վտանգը։
Վանեցիները որոշեցին վայր դնել զենքերը, երբ հասկացան, որ սատարող ուժեր չեն լինելու, և նոր հարձակումների դեպքում բնակչությունը կարող էր ոչնչացվել։
Սա անվտանգության և մարդկային կյանքի պաշտպանության խելացի որոշում էր, բայց զենքի վայր դնելը նաև որոշակիորեն սահմանափակեց դիմադրության կարողությունը։
3.ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ի՞նչ նշանակություն ունեին ինքնապաշտպանական մարտերը։
2. Կոտորածների իրականացման մեջ կրոնի և հոգևոր առաջնորդների նշանակությունը։
3. Ի՞նչ հանգամանքներ խանգարեցին հայերի ամբողջական ոչնչացումը։
Այս հանգամանքները մի քանի տարիների ընթացքում թույլ տվեցին, որ որոշ համայնքներ ողջ մնան և պահպանեն իրենց ինքնությունը։
Հայերի ինքնապաշտպանությունը որոշ շրջաններում կանխեց ամբողջական կոտորածը։
Հեռահար ուժերի և միջազգային արձագանքների բացակայությունը, սակայն որոշակիորեն զսպեց Օսմանյան գործողությունները։
Բազմաթիվ տարածաշրջաններում լեռնային, դժվարանցանելի ու ամրացված բնակավայրերը դժվարացնում էին ռազմական վերահսկողությունը։
Սեպտեմբերի 14-20-ը, առաջադրանք, 9-րդ դաս.
Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ ներբեռնել դասագիրքը:
Առաջադրանք 1
Հայաստանը Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների տիրապետության տակ XX դ. սկզբին/էջ 16-22 պատմել, էջ 23-ի հարցերին պատասխանել գրավոր/
Գրել էսսե «Հայաստանի ճակատագիրը երկու կայսրությունների միջակայքում»
Պարբերություն 1․ Ռուսական կայսրությունում
Պարբերություն 2․ Օսմանյան կայսրությունում
Պարբերություն 3․ Ընդհանուր պատկեր
XX դարի սկզբին Հայաստանը բաժանված էր Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների միջև։ Երկու կայսրությունների քաղաքականությունն էլ մեծ ազդեցություն ունեցավ հայ ժողովրդի ճակատագրի վրա։ Հայերը ապրում էին տարբեր պայմաններում, սակայն ընդհանուր ճակատագիրը կապված էր ազգային ազատագրական ձգտումների հետ։
Պարբերություն 1․ Ռուսական կայսրությունում
Արևելյան Հայաստանի հայերը հիմնականում ապրում էին գյուղերում՝ ծանր սոցիալական և տնտեսական պայմաններում։ Կրթությունն ու մշակույթը զարգանում էին՝ շնորհիվ եկեղեցու, դպրոցների և անհատական նախաձեռնությունների, բայց որոշ սահմանափակումներ կային։ Կառավարությունը վերահսկում էր կրթությունը և եկեղեցին, իսկ գյուղացիները հաճախ ենթարկվում էին ծանր հարկերի և տնտեսական ճնշումների։ Այս ամենը խոչընդոտում էր ազգային ազատագրական շարժումների կազմակերպմանը, սակայն հայ մտավորականները շարունակեցին կրթության և մշակույթի զարգացումը։
Պարբերություն 2․ Օսմանյան կայսրությունում
Արևմտյան Հայաստանի հայերի կյանքը շատ ծանր էր։ Նրանք ենթարկվում էին բարձր հարկերի, սոցիալական ու իրավական ճնշումների, հաճախ զրկված էին սեփական իրավունքներից։ ՀՅԴ-ն և այլ կազմակերպություններ նախաձեռնել էին ազատագրական շարժումներ՝ դիմադրելու օսմանյան բռնություններին։ 1890-ականների ջարդերը և դրանից առաջվա բռնությունները ստեղծեցին ցեղասպանության նախադրյալներ, որոնք կպատժեին հայ բնակչությանը, բայց նաև ամրացրին նրանց համախմբվածությունը ու դիմադրողականությունը։
Պարբերություն 3․ Ընդհանուր պատկեր
Թեև երկու կողմերում հայերի կյանքը տարբեր էր, նրանց միավորում էր ընդհանուր ճակատագիրը։ Ազատության ու անկախության ձգտումը դարձավ ազգային միավորող ուժ։ Այս շրջանը նախապատրաստեց 1918 թ․ Առաջին Հանրապետության ստեղծումը և ձևավորեց հայ ժողովրդի պատմական հիշողությունն ու պայքարի փորձը։
Երկու կայսրությունների պայմաններում հայերի կյանքը տարբեր էր, սակայն լի մարտահրավերներով։ Կարծում եմ՝ հենց այս դժվարին փորձառություններն են ձևավորել հայ ժողովրդի տոկունությունն ու անկախության գաղափարը։ Ի՞նչ դաս կարող ենք քաղել՝ պետականությունը պահելու և զարգացնելու համար։
Առաջադրանք 2
Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Հայոց ցեղասպանությունը/
էջ 24-30 պատմել, էջ 31-ի հարցերին պատասխանել գրավոր/
«Առաջին համաշխարհային պատերազմը և Հայոց ցեղասպանությունը» թեմայով էսսեի կառուցվածքային պլան.
Պարբերություն 1․ Հայերի իրավիճակը Օսմանյան կայսրությունում պատերազմի նախաշեմին
Պարբերություն 2․ Ցեղասպանության ընթացքը (1915–1916 թթ․)
Պարբերություն 3․ Միջազգային արձագանք և հետևանքներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվեց 1914 թվականին և ընդգրկեց ամբողջ Եվրոպան ու շատ այլ տարածաշրջաններ։ Այս պատերազմը մեծ ազդեցություն ունեցավ աշխարհում քաղաքական և ռազմական գործընթացների վրա։ Հայ ժողովուրդը, հատկապես Օսմանյան կայսրությունում, հայտնվեց ծանրագույն պայմաններում՝ պատերազմի և սուլթանության բռնությունների պատճառով։ Պատերազմը դարձավ Հայոց ցեղասպանության գործադրման առիթը և հնարավորությունը։
Պարբերություն 1․ Հայերի իրավիճակը Օսմանյան կայսրությունում պատերազմի նախաշեմին
Հայերը դեռևս տառապում էին իրավազրկությունից, սոցիալական ճնշումներից և բարձր հարկերից։ Ազգային ազատագրական շարժումները թուրքական իշխանությունների կողմից ընկալվում էին որպես վտանգ և հիմք բռնությունների համար։
Պարբերություն 2․ Ցեղասպանության ընթացքը (1915–1916 թթ.)
Պարբերություն 3․ Միջազգային արձագանք և հետևանքներ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիները հայ ժողովրդի համար դարձան ծանրագույն փորձություն և պատմական ճակատագրական շրջադարձ։ Կարծում եմ՝ Հայոց ցեղասպանությունը մեզ հիշեցնում է, որ մարդկության առաջադրանքը ոչ միայն հիշելն է, այլև կանխել նման հանցագործությունների կրկնությունը։ Ցեղասպանության ճանաչումն ու հիշատակը այսօր կարևոր են՝ անցյալի սխալներից դասեր քաղելու և ապագա սերունդներին պաշտպանելու համար։
Սեպտեմբերի 22-30-ը, առաջադրանք, 9-րդ դաս.
Հոկտեմբերի 1-8-ը, առաջադրանք, 9-րդ դաս.
Հանրահաշիվ
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
Երկրաչափություն
1․
2․
3․
4.
5.
7․
8.
9.
10․
11.
12.
13.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
§ 4. Մարմինների էլեկտրականացման բացատրությունը: Լիցքի պահպանման օրենքը:
§ 5. Էլեկտրականության հաղորդիչներ և մեկուսիչներ: Էլեկտրական դաշտ:
Հարցեր.
1. Ինչու՞ սովորական պայմաններում մարմինը լիցք չունի:
Որովհետև ատոմներում դրական լիցք ունեցող պրոտոնների և բացասական լիցք ունեցող էլեկտրոնների քանակները հավասար են։ Այդ պատճառով մարմնի ընդհանուր լիցքը հավասարակշռված է և հավասար է զրոյի։
2. Բացատրել հպված մարմինների էլեկտրականացման երևույթը:
Երբ երկու մարմին շփվում են միմյանց, էլեկտրոնները կարող են անցնել մեկ մարմնից մյուսը։ Արդյունքում մեկը դառնում է բացասական լիցքավորված, իսկ մյուսը՝ դրական լիցքավորված։
3. Ինչու՞ շփումով էլեկտրականացնելիս մարմինների վրա առաջանում են բացարձակ արժեքով հավասար, բայց տարանուն լիցքեր:
Էլեկտրոնները միայն տեղափոխվում են մի մարմնից մյուսը։ Քանի որ որքան էլեկտրոն հեռացավ մի մարմնից, նույնքան էլեկտրոն հայտնվեց մյուսի վրա, ստացվում է, որ առաջացած լիցքերը հավասար են մեծությամբ, բայց հակառակ նշաններով։
4. Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենքը:
Փակ համակարգում լիցքերի ամբողջական գումարը մնում է անփոփոխ․ լիցքերը կարող են փոխանակվել մարմինների միջև, բայց ընդհանուր լիցքը չի փոխվում։
5. Ո՞ր նյութերն են կոչվում էլեկտրականության հաղորդիչներ:
Այն նյութերը, որոնցում ազատ էլեկտրոններ կամ իոններ կան և որոնք հեշտությամբ անցկացնում են էլեկտրական լիցքը։
6. Ո՞ր նյութերն են կոչվում մեկուսիչներ:
Այն նյութերը, որոնցում էլեկտրոնները ամուր կապված են ատոմների հետ և չեն կարող ազատ տեղաշարժվել։ Դրանք չեն անցկացնում էլեկտրական լիցքը։
7. Բերել հաղորդիչների և մեկուսիչների օրինակներ:
Հաղորդիչներ․ պղինձ, ալյումին, երկաթ, արծաթ, ծովաջուր։
Մեկուսիչներ․ ապակի, ռետին, փայտ (չոր), պլաստմաս, կերամիկա։
8. Ինչո՞վ են տարբերվում էլեկտրականցված և չէլեկտրականցված մարմիների շրջապատող տարածությունները:
Չէլեկտրականացված մարմնի շուրջը էլեկտրական դաշտ չկա։
Էլեկտրականացված մարմնի շուրջը առաջանում է էլեկտրական դաշտ, որը ազդում է այլ լիցքավորված մարմինների վրա։
9. Ինչպե՞ս կարելի է հայտնաբերել էլեկտրական դաշտը:
Էլեկտրական դաշտը չի երևում, բայց կարելի է հայտնաբերել փորձով․ դաշտի մեջ դնել փոքր փորձնական լիցքավորված մարմին (օրինակ՝ թեթև գնդիկ)։ Եթե այն սկսի շարժվել, ուրեմն տվյալ տեղում կա էլեկտրական դաշտ։
Դաս 1․ Մարմինների Էլեկտրականացումը: Էլեկտրական լիցք: Կուլոնի օրենքը
Դաս 2․ Էլեկտրացույց: Հաղորդիչներ և մեկուսիչներ: Էլեկտրական լիցքի բաժանելիությունը
Դաս 3․ Ատոմի կառուցվածքը
Դաս 4․ Էլեկտրականացման բացատրությունը: Լիցքի պահպանման օրենքը:
Դաս 5․ Էլեկտրական դաշտ
§ 2. Էլեկտրացույց: Էլեկտրական լիցքի բաժանելիությունը:
§ 3. Ատոմի կառուցվածքը:
Հարցեր.
1.Ինչպիսի՞ ուժեր են ծանոթ ֆիզիկայի նախորդ դասընթացից:
2. Ինչու՞ ապակե բաժակի և թղթի կտորների գրավիտացիոն փոխազդեցությունը նկատելի չէ: Ինչպե՞ս են փոխազդում շփված պլաստմասսայե գրիչը և թերթի շերտը:
3. Ինչպե՞ս են փոխազդում նույն ձողով շփված թղթի 2 շերտերը:
Նրանք կունենան նույն նշանի լիցքեր և միմյանցից կհրապվեն։
4.Ինչպե՞ս են կոչվում իրար շփելիս մարմինների միջև ծագող նոր բնույթի ուժերը:
Այդ ուժերը կոչվում են էլեկտրական ուժեր։
5.Ինչպե՞ս է առաջացել էլեկտրականություն անվանումը:
«Էլեկտրականություն» անվանումը գալիս է հունարեն ēlektron բառից (ամբերք քարից), որը շփելուց ձգում է թեթև մարմիններ։
6.Էլեկտրական լիցքերի ի՞նչ տեսակներ կան:
Կան երկու լիցք․ դրական և բացասական։
7.Ձևակերպել Կուլոնի օրենքը:
Կուլոնի օրենքը․ F = k ⋅ q1q2/r2
8.Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի միավորը ՄՀ-ում:
ՄՀ-ում լիցքի միավորը՝ կուլոն (C)։
Միշել Սահակյանի բլոգ 